فایل رایگان پاورپوینت موسسه إرشاد

    —         —    

ارتباط با ما     —     لیست پایان‌نامه‌ها

... دانلود ...

بخشی از متن فایل رایگان پاورپوینت موسسه إرشاد :


حسینیه إرشاد




حسینیه ارشاد، مؤسسه‌ای خیریه با اهداف علمی، آموزشی، تبلیغی و پژوهشی در عرصه اندیشه دینی ، با رویکرد نوگرایانه که در اوایل دهه 1340ش تأسیس شد.

فهرست مندرجات

1 - زمان تاسیس و اهداف آن
2 - بنیان گذاران
3 - آغاز به کار بامجوز رسمی
4 - فعالیتهای علمی
5 - مطهری متصدی امور پژوهش
6 - مصاحبه شریعتی با شهید مطهری
7 - جریانهای فکری در حسینیه
8 - کنار رفتن شریعتی از حسینیه
9 - کناره رفتن شهید مطهری
10 - نقش سوپاپ اطمینان
11 - حسینیه و سران حکومت پهلوی
12 - حسینیه و نقش روحانیون
13 - تعطیل حسینیه
13.1 - عمده ترین دلیل تعطیلی
13.2 - فعالیت در زمان تعطیلی
14 - حسینیه بعد از انقلاب
15 - ریاست دائم
16 - قسمتهای بنا
17 - فهرست منابع
18 - پانویس
19 - منبع


زمان تاسیس و اهداف آن


پس از کودتای 28 مرداد 1332 ، گروهی از روشنفکران دینی،

[1] کانون نشر حقایق اسلامی مشهد و انجمن ماهانه مباحثه و شناخت راه صحیح دین‌داری، «پیش‌طرح تدوین تاریخ تحلیلی انقلاب اسلامی ایران»، یاد: فصلنامه بنیاد تاریخ انقلاب اسلامی ایران، ش 31 و 32 (تابستان و پاییز 1372).

مؤسسه‌ای دینی به‌نام حسینیه ارشاد را با اهداف: احداث مسجد و رواق خطابه‌های مذهبی برای برگزاری سخنرانیهای دینی و علمی و اخلاقی و همچنین ترویج و نشر تعالیم و تشریح اهداف دین اسلام ؛ تأسیس مراکز تحقیقاتی و تربیتی اسلامی؛ تأمین مراکز تحقیقاتی علمی اسلامی؛ پرداختن به کارهای خیریه و کمکهای لازم به دیگر مؤسسات تعلیماتی اسلامی و انجام‌دادن خدمات بهداشتی؛ اجرای عملیات اقتصادی برای گسترش منظور و موضوع مؤسسه؛ و نشر مطبوعات دینی بنیان گذاشتند

[2] حسینیه ارشاد، اساسنامه، ج1، ص1، موجود در آرشیو حسینیه ارشاد.

[3] محمدتقی شریعتی مزینانی، «استاد شریعتی: مدافع شریعت در برابر الحاد و طاغوت»، ج1، ص110، مصاحبه با کیهان فرهنگی، در یادنامه استاد محمدتقی شریعتی مزینانی (ره)، به‌کوشش جعفر پژوم، قم: نشر خرّم، 1370ش.

[4] ناصر می‌ناچی‌مقدّم، تاریخچه حسینیه ارشاد: مجموعه مصاحبه‌ها، ج1، ص31ـ32، دفاعیات و خاطرات ناصر می‌ناچی، تهران 1384ش.



بنیان گذاران


بنیان‌گذاران حسینیه ارشاد محمد همایون، ناصر می‌ناچی‌مقدّم و عبدالحسین علی‌آبادی بودند و در اولین اقدام، زمینی به مساحت چهار هزار متر مربع، در تهران ، در خیابان معروف به جاده قدیم شمیران (نام کنونی آن: شریعتی) خریدند.

[5] حسینیه ارشاد به روایت اسناد ساواک، تهران: وزارت اطلاعات، ج1، ص6، مرکز بررسی اسناد تاریخی، 1383ش.

[6] حسینیه ارشاد به روایت اسناد ساواک، تهران: وزارت اطلاعات، ج1، ص13، مرکز بررسی اسناد تاریخی، 1383ش.

[7] حسینیه ارشاد به روایت اسناد ساواک، تهران: وزارت اطلاعات، ج1، ص38، مرکز بررسی اسناد تاریخی، 1383ش.

[8] حسینیه ارشاد به روایت اسناد ساواک، تهران: وزارت اطلاعات، ج1، ص39، مرکز بررسی اسناد تاریخی، 1383ش.

[9] حسینیه ارشاد، اساسنامه، ج1، ص1، موجود در آرشیو حسینیه ارشاد.

از 1343ش، به‌کوشش مؤسسان و با همراهی مرتضی مطهری ، نویسنده و صاحب‌نظر نامور در علوم اسلامی، فعالیت مؤسسه آغاز شد، اما بنای ساختمان حسینیه در زمستان 1345ش پایان یافت. این ساختمان با جدید‌ترین تأسیسات تجهیز گردید و به عنوان یکی از بزرگ‌ترین و مجهز‌ترین مراکز اسلامی شهرت یافت. در اواخر 1345ش، اعضای هیئت مدیره تعیین گردیدند: همایون رئیس، مطهری نایب رئیس، می‌ناچی خزانه‌دار، و سیدعلی شاهچراغی و محمدتقی جعفری، هر دو از روحانیون فعال و محل مراجعه جوانان علاقه‌مند به مسائل اسلامی، اعضای جانشین هیئت مدیره شدند. شاهچراغی امام جماعت حسینیه نیز بود.

[10] محمدتقی شریعتی مزینانی، «استاد شریعتی: مدافع شریعت در برابر الحاد و طاغوت»، ج1، ص110، مصاحبه با کیهان فرهنگی، در یادنامه استاد محمدتقی شریعتی مزینانی (ره)، به‌کوشش جعفر پژوم، قم: نشر خرّم، 1370ش.



آغاز به کار بامجوز رسمی


پس از صدور مجوز رسمی، در آذر 1346 ساختمان حسینیه ارشاد رسماً گشایش یافت و سخنرانیهای دینی در آن آغاز شد. بسیاری از روحانیان سر‌شناس و برخی افراد مشهور غیرروحانی از جمله: فخرالدین حجازی، محمدتقی شریعتی ، محمد مفتح، حسین نوری همدانی، علی‌اکبر هاشمی رفسنجانی ، سیدمحمد محیط‌طباطبائی، علی گلزاده غفوری، محمدجواد باهنر ، سیدعبدالکریم هاشمی‌نژاد ، محمدمهدی موحدی کرمانی ، ابوالقاسم خزعلی، سیدصدرالدین بلاغی، علی دوانی ، ناصر مکارم شیرازی ، سیدمرتضی شبستری، سیدعلی خامنه‌ای و از همه بلندآوازه‌تر علی شریعتی از سخنرانان آن بودند. عباس زریاب خویی و محمداسماعیل رضوانی نیز در آن‌جا سخنرانی می‌کردند و افزون بر آن، مدرّس سیره نبوی و تاریخ اسلام بودند. رضا اصفهانی نیز مدرّس فلسفه اسلامی بود.

[11] رضا شریف‌پور، مسجد و انقلاب اسلامی، ج1، ص256، تهران 1380ش.

[12] حسینیه ارشاد به روایت اسناد ساواک، تهران: وزارت اطلاعات، مرکز بررسی اسناد تاریخی، 1383ش.

[13] ناصر می‌ناچی‌مقدّم، تاریخچه حسینیه ارشاد: مجموعه مصاحبه‌ها، دفاعیات و خاطرات ناصر می‌ناچی، تهران 1384ش.

نشر مطبوعات دینی از اهداف مندرج در اساسنامه حسینیه بود که با چاپ و نشر آثار و سخنرانیهای استادان فعال در حسینیه، از جمله مطهری ، محمدتقی شریعتی و علی شریعتی ، آغاز شد.

[14] شریعتی در نگاه مطبوعات، ج1، ج1، ص59، گردآورندگان: حیدر شجاعی و قاسم می‌رآخوری، تهران: قلم، 1375ش.

[15] یادنامه استاد شهید مرتضی مطهری، کتاب 1، ج1، ص537، زیرنظر عبدالکریم سروش، تهران: سازمان انتشارات و آموزش انقلاب اسلامی، 1360ش.

[16] مرکز اسناد انقلاب اسلامی، «حسینیه ارشاد»، ش 355، ص85، 1374ش.



فعالیتهای علمی


فعالیتهای علمی حسینیه در سه بخش پژوهش ، آموزش و تبلیغ پیش‌بینی شده بود. بخش پژوهش شامل گروههای اسلام‌شناسی، تاریخ اسلام، فرهنگ و علوم اسلامی، علوم اجتماعی، کشورهای اسلامی، ادبیات و هنر اسلامی بود. بخش تبلیغ در حیطه وعظ و خطابه دینی، برگزاری اجلاسهای تخصصی و همایش و مصاحبه‌های علمی، دعوت از شخصیتهای علمی اسلامی خارج و داخل، پاسخ به پرسشهای فلسفی و مذهبی ، انتشار کتابهای اعتقادی، مناظرات مذهبی و جز آن فعالیت داشت. بخش آموزش دارای گروههای قرآن‌شناسی، اسلام‌شناسی، آموزش مبلّغ، ادبیات، هنر و نمایش مذهبی، زبان و ادبیات عرب و زبانهای خارجی، و تعلیمات عمومی مذهبی ویژه بانوان بود. برنامه‌های هریک از این بخش‌ها در روزنامه برای آگاهی همگان منتشر می‌شد.

[17] اطلاعات، ش 13791، 19 اردیبهشت 1351، ص17

تأسیس کاروان حج و تشکیل جلسات آموزش مناسک حج ، و تشکیل گروههای هنری و اجرای نمایش از دیگر برنامه‌های جنبی و نوآورانه حسینیه ارشاد بود. دو نمایش ابوذر و نهضت شیعی سربداریه را ساواک بسیار خطرناک تشخیص داد و مانع اجرای مجدد آن‌ها شد.

[18] حسینیه ارشاد به روایت اسناد ساواک، تهران: وزارت اطلاعات، ج1، ص256ـ260، مرکز بررسی اسناد تاریخی، 1383ش.

[19] دکتر شریعتی در آیینه‌ی خاطرات: خاطرات و نظریات یکصد شخصیت، گردآوری و نگارش شعبانعلی لامعی، ج1، ص105ـ 106، تهران: رامند، 1379ش.


سالهای 1343 تا 1349ش دوره نخست فعالیت حسینیه ارشاد، و به تعبیری دوره حضور جدّی مطهری در برنامه‌ریزی و پیشبرد و مدیریت امور آن، بود.

مطهری متصدی امور پژوهش


مطهری ــ که از آغاز کار حسینیه، برای ایراد سخنرانی به جمع بانیان حسینیه پیوسته بودــ با توجه به اشرافش بر علوم و معارف اسلامی، از سوی هیئت مدیره، متصدی امور پژوهش و آموزش علمی و دینی شد.

[20] ناصر می‌ناچی‌مقدّم، «متن سخنرانی آقای ناصر می‌ناچی به مناسبت بیست‌ودومین سالگرد شهادت زنده‌یاد دکتر علی شریعتی در تالار بزرگ حسینیه ارشاد»، ص5، ارشاد، ش10 (اردیبهشت 1379).

بر این اساس، حتی گفته شده است که مطهری بانی حسینیه ارشاد بود.

[21] به روایت سیدعلی خامنه‌ای، سرگذشتهای ویژه از زندگی استاد شهید مرتضی مطهری قدس سرّه، ج1، ص95، به روایت جمعی از فضلاء و یاران، ج1، (تهران) : مؤسسه نشر و تحقیقات ذکر، 1366ش.

[22] ناصر می‌ناچی‌مقدّم، تاریخچه حسینیه ارشاد: مجموعه مصاحبه‌ها، دفاعیات و خاطرات ناصر می‌ناچی، تهران 1384ش.

وی تا 1349ش بیشترین تعداد جلسات سخنرانی را داشت و تأثیرگذار‌ترین فرد در جمع گردانندگان حسینیه ارشاد بود.

[23] ناصر می‌ناچی‌مقدّم، تاریخچه حسینیه ارشاد: مجموعه مصاحبه‌ها، ج1، ص53ـ54، دفاعیات و خاطرات ناصر می‌ناچی، تهران 1384ش.

در 1346ش استقبال جوانان از سخنرانیهای فخرالدین حجازی و نظر مطهری بر کنار گذاشتن او از حسینیه ارشاد، موجب بروز بحران در هیئت مدیره شد که با کناره‌گیری حجازی اندکی فروکش کرد.

[24] اسناد انقلاب اسلامی، «حسینیه ارشاد»، ش 353، ص171، تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی، 1374ش.

[25] اسناد انقلاب اسلامی، «حسینیه ارشاد»، ش 353، ص176، تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی، 1374ش.

[26] محمدتقی فلسفی، خاطرات و مبارزات حجه الاسلام فلسفی، ج1، ص307، تهران 1376ش.



مصاحبه شریعتی با شهید مطهری


علی شریعتی، که از 1345ش با تدریس تاریخ اسلام در دانشگاه مشهد شهرت یافته بود، به دعوت مطهری، از آبان 1347 به جمع سخنرانان حسینیه ارشاد پیوست. وی با قدرت بیان و سبک و رویکرد ویژه‌اش به مباحث، عملا سایر سخنرانیهای مؤسسه را تحت تأثیر قرارداد. نخستین سخنرانی وی در سوم آبان 1347، مورد توجه مخاطبان و سخنرانان حسینیه، از جمله مطهری، قرار گرفت

[27] علی دوانی، خاطرات من از استاد شهید مطهری، ج1، ص44، تهران 1372ش.



جریانهای فکری در حسینیه


جریانهای فکری در حسینیه ارشاد، متأثر از جنبش اسلامی صد سال اخیر در ایران و دیگر کشورهای اسلامی بود. رویکرد این جریان، تمسک به اسلام به عنوان عامل آگاهی‌بخش و تحول‌آفرین بود، که به‌ویژه بر ابعاد ایدئولوژیک دین تأکید داشت و رسالت خود را هویت بخشی به نسل جوان، خرافه‌زدایی، مبارزه با تحجر و جمود فکری، مبارزه فکری با مارکسیسم و جریانات غیراسلامی در جامعه می‌دانست.

[28] حسن یوسفی‌اشکوری، شریعتی، ج1، ص125ـ126، ایدئولوژی، استراتژی، تهران 1377ش.

[29] حسن یوسفی‌اشکوری، شریعتی، ج1، ص131ـ132، ایدئولوژی، استراتژی، تهران 1377ش.

[30] رسول جعفریان، جریان‌ها و جنبش‌های مذهبی ـ سیاسی ایران: از روی کار آمدن محمدرضاشاه تا پیروزی انقلاب اسلامی، ج1، ص284، سالهای 1320ـ 1357، تهران 1381ش.


البته این رویکرد به مباحث دینی، مخالفت برخی از روحانیان را برانگیخت. از جمله گفته‌اند که از سیدمحمد بهشتی و محمدجواد باهنر، به‌علت طرح مواضع اجتماعی و دینیشان در حسینیه ارشاد، انتقادهای تند شد.

[31] «پیش‌طرح تدوین تاریخ تحلیلی انقلاب اسلامی ایران»، یاد: فصلنامه بنیاد تاریخ انقلاب اسلامی ایران، ج1، ص43، ش 31 و 32 (تابستان و پاییز 1372).

[32] مهدی حائری‌یزدی، خاطرات دکتر مهدی حائری یزدی، ج1، ص106، به‌کوشش حبیب لاجوردی، تهران 1381ش.

[33] یاران امام به روایت اسناد ساواک، کتاب: 27 شهید حجهالاسلام فضل‌اللّه مهدیزاده محلاتی، ج2، ص69، تهران: وزارت اطلاعات، مرکز بررسی اسناد تاریخی، 1382ش.

[34] شریعتی به روایت اسناد ساواک، تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی، ج2، ص14، 1378ش.


حتی مطهری نیز آماج این انتقاد‌ها بود و برخی او را سرمشقی برای حمله به روحانیت تلقی می‌کردند.

[35] پاسخی به نامه استاد، ج2، ص258.

اعتراض به‌حضور سخنرانان غیرروحانی، به‌خصوص علی شریعتی، نیز جدّی بود. انتشار مجموعه دو جلدی محمد (ص) خاتم پیامبران در 1347ـ 1348ش، به‌مناسبت آغاز پانزدهمین قرن بعثت و به پیشنهاد مطهری، به دلیل درج دو مقاله از شریعتی در آن ــکه برخی مطالب آن محل مناقشه علمی و اعتقادی بودــ بر این انتقادات افزود

[36] میزگرد پاسخ به سؤالات و انتقادات، با شرکت محمدتقی شریعتی و دیگران، ج1، ص12 به بعد، تهران: حسینیه ارشاد، 1354ش.


تعبیرات شریعتی درباره روحانیت، که در سخنرانیهای او مطرح می‌شد، نیز اعتراضات علما را شدت بخشید و به‌ویژه به مطهری، که سهم جدّی در پیوستن شریعتی به حسینیه داشت، به شدت اعتراض شد.

[37] علی دوانی، ج1، ص48ـ49، خاطرات من از استاد شهید مطهری، تهران 1372ش.

[38] علی دوانی، ج1، ص53، خاطرات من از استاد شهید مطهری، تهران 1372ش.

[39] علی دوانی، ج1، ص54، خاطرات من از استاد شهید مطهری، تهران 1372ش.

[40] رسول جعفریان، جریان‌ها و جنبش‌های مذهبی ـ سیاسی ایران: از روی کار آمدن محمدرضاشاه تا پیروزی انقلاب اسلامی، ج1، ص284ـ285، سالهای 1320ـ 1357، تهران 1381ش.

[41] شریعتی به روایت اسناد ساواک، تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی، ج2، ص274، 1378ش.

[42] حسینیه ارشاد به روایت اسناد ساواک، تهران: وزارت اطلاعات، ج1، ص280، مرکز بررسی اسناد تاریخی، 1383ش.



کنار رفتن شریعتی از حسینیه


سرانجام، مطهری که خود به اظهارات شریعتی و شیوه او در طرح بسیاری از مسائل اعتراض داشت، خواهان کنار رفتن شریعتی از حسینیه ارشاد شد که به تعطیل چند ماهه سخنرانیهای شریعتی (شهریور 1349 تا فروردین 1350) انجامید. هرچند در پی این کشمکش‌ها، برای سخنرانان مدعو ضوابطی تدوین شد (از قبیل لزوم گذراندن علوم حوزوی])، برخی اختلافات همچنان برجای ماند

[43] سیری در زندگانی استاد مطهری، تهران: صدرا، ج1، ص108، 1370ش.

[44] ناصر می‌ناچی‌مقدّم، تاریخچه حسینیه ارشاد: مجموعه مصاحبه‌ها، ج1، ص57، دفاعیات و خاطرات ناصر می‌ناچی، تهران 1384ش.

[45] ناصر می‌ناچی‌مقدّم، تاریخچه حسینیه ارشاد: مجموعه مصاحبه‌ها، ج1، ص437، دفاعیات و خاطرات ناصر می‌ناچی، تهران 1384ش.

[46] پوران شریعت‌رضوی، طرحی از یک زندگی، ج2، ص227ـ236، تهران، ج1، 1376ش، 1383ش.

[47] مرتضی مطهری، یادداشتهای استاد مطهری، ج3، ص218ـ221، تهران 1378ـ1382ش.

با اقدامات مطهری در سازماندهی فعالیتهای حسینیه به دو بخشِ تحقیقاتی (زیرنظر مطهری) و تبلیغاتی ـ تعلیماتی (زیرنظر شریعتی)، این اختلافات تا حدودی کاهش یافت.

کناره رفتن شهید مطهری


پایان‌بخش این منازعات، کناره‌گیری رسمی مطهری در اسفند 1349 از حسینیه ارشاد بود.

[48] ناصر می‌ناچی‌مقدّم، تاریخچه حسینیه ارشاد: مجموعه مصاحبه‌ها، ج1، ص63، دفاعیات و خاطرات ناصر می‌ناچی، تهران 1384ش.

[49] به روایت سیدعلی خامنه‌ای، سرگذشتهای ویژه از زندگی استاد شهید مرتضی مطهری قدس سرّه، ج1، ص96ـ100، به روایت جمعی از فضلاء و یاران، ج1، (تهران) : مؤسسه نشر و تحقیقات ذکر، 1366ش.

[50] رسول جعفریان، جریان‌ها و جنبش‌های مذهبی ـ سیاسی ایران: از روی کار آمدن محمدرضاشاه تا پیروزی انقلاب اسلامی، ج1، ص290، سالهای 1320ـ 1357، تهران 1381ش.

از فروردین 1350، در پی خروج مطهری و به تبع آن شماری از روحانیان همفکر وی،

[51] به روایت سیدعلی خامنه‌ای، سرگذشتهای ویژه از زندگی استاد شهید مرتضی مطهری قدس سرّه، ج1، ص99، به روایت جمعی از فضلاء و یاران، ج1، (تهران) : مؤسسه نشر و تحقیقات ذکر، 1366ش.

[52] رسول جعفریان، جریان‌ها و جنبش‌های مذهبی ـ سیاسی ایران: از روی کار آمدن محمدرضاشاه تا پیروزی انقلاب اسلامی، ج1، ص284ـ285، سالهای 1320ـ 1357، تهران 1381ش.

حسینیه ارشاد عملاً پایگاه فعالیت بی‌وقفه شریعتی شد و او، که با ممنوعیت تدریس در دانشگاه مشهد نیز مواجه شده بود، همه فرصت و توان خود را مصروف تدریس و ایراد سخنرانی در این مرکز کرد.

[53] علی ابوالحسنی، شهید مطهری افشاگر توطئه تأویل «ظاهر» دیانت، ج1، ص410، به «باطن» الحاد و مادیت، (قم) 1362ش.

[54] جلال متینی، «دکتر علی شریعتی در دانشگاه مشهد (فردوسی)»، ج1، ص865، مجله ایران‌شناسی، سال 5، ش 4 (زمستان 1372).

[55] پوران شریعت‌رضوی، طرحی از یک زندگی، ج1، ص159، تهران، ج1، 1376ش، 1383ش.

گردانندگان حسینیه ارشاد نیز ــکه آرمان خود را «بازگرداندن نسل جوان و روشنفکر از غربزدگی به اسلام و نجات توده مذهبی» می‌دانستندــ در فراهم آوردن محیط مطلوب برای فعالیتهای شریعتی تلاش می‌کردند.

[56] علی شریعتی، نامه‌ها، ج1، ص147، تهران 1384ش.

[57] علی شریعتی، با مخاطب‌های آشنا، ج1، ص126، تهران 1377ش.

جلسات درس شریعتی، با عنوان تاریخ ادیان و اسلام‌شناسی، و سخنرانیهای او در مناسبتهای مذهبی مورد توجه بسیاری از جوانان به‌ویژه دانشجویان قرار گرفت، اما محتوای مباحث و نیز کثرت مخاطبان آن، حساسیت‌ها و مخالفتهای فراوانی را برانگیخت.

نقش سوپاپ اطمینان


از نظر شماری از مخالفان و معارضان حکومت ، حسینیه ارشاد نقش «سوپاپ اطمینان» را برای حکومت داشت. که در منطقه‌ای

لینک کمکی