فایل رایگان پاورپوینت مقدمه اي بر فهم استنباطهاي نظري و تصديقي از متون ديني و آسيب هاي مضبوط

    —         —    

ارتباط با ما     —     لیست پایان‌نامه‌ها

... دانلود ...

بخشی از متن فایل رایگان پاورپوینت مقدمه اي بر فهم استنباطهاي نظري و تصديقي از متون ديني و آسيب هاي مضبوط :

Normal 0 false false false EN-US X-NONE AR-SA MicrosoftInternetExplorer4

مقدمه

فهم متون دینی، به ویژه قرآن، در یک سطح نیست. پس ناگزیر معیارها و آسیب های آن هم گوناگون خواهد بود، هر چند بخشی از این معیارها و آسیب ها مشترک است و در همه سطوح یکسان می باشد

.

مراتب فهم قرآن بستگی به وجود ساحت های چندگانه قرآن دارد که در روایات از آن ها به «بطون » قرآن یاد شده است

. (1)

همچنین در برخی روایات نیز از آن ها به عنوان «عبارات »، «اشارات »، «لطائف » و «حقائق » قرآن سخن به میان آمده است

. (2)

شاید یکی از معیارهای جاودانگی قرآن وجود همین سطوح باشد; همان که موجب شده قرآن در طول زمان جریان یابد تا آنجا که گفته شده نسل های متعمق آخرالزمان می توانند از سوره توحید و آیات شش گانه اول سوره حدید به عمق توحید خداوند - تا آنجا که میسور انسان غیر معصوم است - راه یابند، و همچنین وجود ساحت هایی که فهم آن ها طراوت و تازگی مستمر آیات وحی را در پی دارد

(3)

و بالاخره، مجموعه آن ها با سطوح دیگری که با نمودهای خاص خود فهم قرآن را ذو مراتب می کند

. (4)

بدین سان، وجود ساحت های چندگانه قرآن موجب سطوح گوناگون فهم و در نتیجه، موجب آسیب های خاص خود خواهد بود; چه این که بافت محتوایی قرآن از علوم و معارف متعدد موجب می شود تا در فهم هر دسته از آن ها آسیب های ویژه ای در هر کدام از این حوزه ها مطرح شود

.

آنچه در این نوشتار مورد نظر است، مقدمه ای بر فهم استنباطهای نظری و فهم تصدیقی از متون دینی است، با نگاهی به آسیب های آن ها

.

چون فراتر از تعابیر و ظواهر لفظی، راه درک سطوح بطونی آیات و نیز حقایق قرآن و معانی نمادین و رمزها و رازهای حروف مقطعه و مانند آن - که گاهی از فهم آن به عنوان تجربه درونی یاد می شود - برای انسان های عادی بسته است

-

جز آن که از طریق معصومان(ع) به آن معارف راه یابند - به طور کلی، می توان گفت در این سطوح فراتعبیری که به بیان معصوم وابسته است، بخشی از آسیب ها به حوزه سندشناسی و دشواری های طریق صدور، بخشی به «تصدیق » محتوای رسیده و بخشی نیز به درک هم سویی این معارف با خطوط اساسی کلام خدا و روح حاکم بر قرآن بازمی گردد

.

فهم استنباطهای نظری و آسیب های مضبوط

در این سطح (استنباطهای نظری از تعابیر لفظی آیات وحی) آسیب های فهم به دو دسته تقسیم می شوند: آسیب های قابل مهار و غیر قابل مهار. خاستگاه آسیب های غیر قابل مهار رسوبات ذهنی است که گریزی هم از آن نمی باشد; مانند آنچه به عنوان آغشتگی اندیشه آدمی به فرهنگ و عادات و عرف عصر نام بردار است; زیرا طبیعت انسانی زمینی است و آمیختگی با فرهنگ و محیط جزء لاینفک اوست. از این رو، نباید انتظار داشت آدمی به طور کلی، از تاثیر این رسوبات در امان بماند، هرچند تا حدی که در اختیار اوست باید از اثر آن ها بکاهد تا به پرتگاه «تفسیر به رای » نزدیک نشود

. (5)

قطعا قرآن که «بلاغ للناس » (ابراهیم: 52) و پیامش جاودانه برای همه عصرها و نسل هاست، به این موضوع توجه داشته که انسان زمینی با این مسائل درگیر است و هنر جاودانگی قرآن هم آن است که می تواند از این آغشتگی ها، که بیرون از حیطه مهار است، عبور کند و پیامش را به گوش جان برساند تا حجت را تمام کند; چرا که قرآن «نور» است (النساء:174

)

و خود را پیام دار می شناسد

.

اما آسیب های قابل مهار، بخشی از آن ها پیشینی است که از دیدگاه مفسر نسبت به قرآن و مبانی کلامی او ریشه می گیرد و بخشی پسینی است و مربوط به مقام فهم مفسر از متن دینی

.

الف - آسیب های پیشینی

در این بخش، هر نوع دیدگاهی که مفسر درباره صیانت قرآن از تحریف یا عدم آن، چینش آیات و حتی کلمات، چگونگی بافت آیات در صدر و ذیل، وقف و وصل در آیات، شیوه خطاب های قرآن، تخصیص قرآن به خبر واحد و نسخ آن و غیر آن دارد بر فهم او تاثیر مستقیم می گذارد. به عنوان نمونه، مفسری که به این نتیجه رسیده که قرآن مصون از تحریف است، در آیاتی همچون «و ان خفتم الا تقسطوا فی الیتامی فانکحوا ما طاب لکم من النساء»(نساء:3); و اگر می ترسید مبادا درباره یتیمان، عدل و داد را رعایت نکنید. پس آن که را از زنان برای شما پاک و پاکیزه است، به نکاح خود درآورید. نوعی تفسیر همراه با الهام از آیه 127 همین سوره نساء به دست خواهد داد که با نظر کسی که - نعوذبالله - به «تحریف به نقیصه

»

باور دارد کاملا متفاوت است; زیرا در نظر بدوی، تناسبی بین احکام یتیمان و نکاح نساء نمی بیند. در نتیجه، از این نوع آسیب در فهم مصون نیست; چرا که به لحاظ گسیختگی (بدوی) در صدر و ذیل آیه شریفه، ناگزیر است جمله ای را به عنوان جواب شرط برای «و ان خفتم الا تقسطوا فی الیتامی » در تقدیر بگیرد و فراز دوم آیه را مستقل معنا کند

.

همچنین کسی که به چینش آیات قرآن در حد اعجاز و توقیفی بودنشان باور ندارد و با چنین پیش فرضی به محضر قرآن بارمی یابد، در مقام تبیین تقدم آیه شریفه «علم القرآن »(الرحمن: 2) بر «خلق الانسان » (الرحمن:3) از آسیب در فهم مصون نیست. یا به عنوان نمونه، اگر مفسر بر این باور باشد که در آخر هر آیه ای که اسمی از اسمای الهی آمده، این در حکم تعلیل محتوای آیه و به منزله نورافکنی است که مفسر را رهنمون می سازد تا آیه را مطابق آن تبیین کند، با کسی که به این مبنا قایل نیست در فهم و در نتیجه، در آسیب های آن تفاوت خواهد داشت. به عنوان مثال در آیه شریفه «لا تدرکه الابصار و هو یدرک الابصار و هو اللطیف الخبیر»(انعام:103); او را هیچ چشمی درک نمی کند و حال آن که او بینندگان را مشاهده می کند و او لطیف و بر هر چیز آگاه است. کلمه «لطیف » گاهی از معنای لطف حکایت می کند، ولی در اینجا، بنا به آن مبنا برای (لا تدرکه الابصار) علت محسوب می شودو (در برابر «کثیف ») به «رقیق و نامرئی » معنا می شود و از آن، عدم رؤیت به بصر به نحو مطلق به اثبات می رسد; چه این که «خبیر» علت برای «هو یدرک الابصار» خواهد بود. اما با عدم پذیرش این مبنا درباره اسمای الهی آخر آیه، احتمال رؤیت حق تعالی در قیامت (آن گونه که اشاعره معتقدند) تقویت می شود و این آسیبی (زیان بار) در فهم ایجاد می کند

.

در «وقف و وصل » آیات نیز با تعین دیدگاه مفسر، فهم او متغیر و آسیب هایش فراهم خواهدبود;مانند آنچه درباره وقف بر کلمه «سلام » در سوره قدر رسیده است.(قدر:5

)

گذشته از این، اگر دیدگاه مفسر درباره خطاب های قرآن پذیرفته باشد که برخی از خطاب های قرآن از باب «ایاک اعنی واسمعی یا جاره

» (6)

است، فهم او از آیات بی شماری از قرآن با کسی که این مبنا را نپذیرفته، تفاوت می کند. همچنین موضع مفسر درباره تخصیص آیه به خبر واحد یا حتی نسخ آن - که به عنوان دیدگاه های پیشینی او درباره قرآن مطرح است

.

تصحیح دیدگاها و اجتناب از آسیب های فهم در این بخش، در گرو باور داشتن قرآن به عنوان آخرین خطابه وحی و حجت و بیان، همگام با شناخت اهداف قرآن و اعجاز همه جانبه آن و از همه مهم تر، درک مجموعه بستر وحی و حضور در فضای قرآن و تبیین معارف آن در چنین فضایی است

.

<

لینک کمکی