فایل رایگان پاورپوینت پژوهشي در فقه شيخ طوسي (قدس سره)

    —         —    

ارتباط با ما     —     لیست پایان‌نامه‌ها

... دانلود ...

بخشی از متن فایل رایگان پاورپوینت پژوهشي در فقه شيخ طوسي (قدس سره) :

بخش اول

در شماره های پیشین، مقالاتی درباره ابعاد و ویژگی های مختلف فقه شیخ مفید و سید مرتضی قدس سره و کلیه آثار فقهی ایشان عرضه داشتیم و دراین شماره به بررسی و پژوهش در ابعاد مختلف فقه شیخ طوسی قدس سره می پردازیم.

این سبک نوشتارها، پژوهشی نوین و مستند را درمتن آثار فقهی فقیهان دنبال می کند و بر آن است تا با مراجعه مستقیم به آثار و مصنفات هرفقیه یا دیگر منابع موردلزوم، جنبه های تازه ای از روش ها، مبانی،آراء، تاثیر گذاری و دیگر ویژگی های فقاهت بزرگان و اساطین فقه اهل بیت علیهم السلام را به ترتیب تاریخی، کاوش وعرضه کرده و نیز با رویکردی متفاوت با آنچه تاکنون انجام شده است به کتاب شناسی کلیه آثار فقهی ایشان بپردازد.

لازم به ذکر است از بیان سرگذشت و رویدادهای تاریخی عصر هر فقیه و مواردی چون اساتید، مشایخ، شاگردان و... که ارتباط ی با موضوع بحث نداشته و صرفا جنبه اطلاع رسانی دارند و می توان آنها رادرکتاب های تراجم و تاریخی دنبال کرد، خودداری شده است.

پیش گفتار

1. شیخ الطائفه و سید الطائفه

اینک که به پژوهش درباره یکی از بزرگترین و پر نفوذترین فقیهان صاحب مکتب قرن های چهارم و پنجم هجری، که به حق لقب شیخ الطائفه را از آن خود نموده است، می پردازیم، جا دارد یادی کنیم از بدیل وی در ابعاد مختلف علمی و عملی، سید الطائفه الامامیه، آیه الله العظمی سید حسین طباطبایی بروجردی اعلی الله مقامه الشریف و به مناسبت یادمان وی درچهلمین سالگرد وفاتش، به گوشه هایی ازاندیشه های وی و ارتباط بسیار نزدیک حوزه های فکری این دو بزرگوار بپردازیم.

اما به نظر می رسد در بررسی این مطلب مجبور خواهیم بود همه جوانب شخصیت علمی سید الطائفه، و یا بیشتر آن را مورد مطالعه و تحلیل قرار دهیم چه، بر هر گوشه ای از کارها و فعالیت ها و اندیشه های اوکه انگشت بگذاریم، در می یابیم که به منزله حلقه هایی است متصل به هم، که بررسی مستوفای آن بدون چشم داشت به دیگرمحورها ناممکن است و از سویی، هریک به نوعی مرتبط است با اندیشه ها وخدمات علمی و فقهی شیخ الطائفه و یا مکمل کارهای اوست.

اهداف، روش ها، مبانی و بالاخره وسعت نظر و گستره تحقیق و نوآوری این دوبزرگوار، از جنبه های مختلف، آن قدر به یکدیگر نزدیک است که نمی توانیم به یک جنبه، مثلا فقه خلاف و تقریب بین المذاهب و یا آثار رجالی و حدیثی ایشان اکتفاکنیم، بلکه باید بحث را به طور ریشه ای مورد بررسی و مطالعه قرارداده و با نگاهی کلی و فراگیر، به زندگی و آثار وخدمات مرحوم بروجردی و سپس شیخ الطائفه بپردازیم امری که کمتر دیده می شود بدین شکل درمورد این دو اندیشمند، و یا دیگر فرهیختگان جامع اندیش انجام شده باشد، و آنچه بیشتر جلب توجه می کند، تحلیل و تبیین آرا و انظار جزئی و خرد ایشان بوده، که آن نیز به جای خود ارزنده و مهم است.

دراین جا، به دلیل استطرادی بودن این بحث و محدودیتی که داریم، تنها به ارائه چارچوب و نمایی کلی از جنبه های مختلف حیات علمی سید الطائفه و آثار و خدمات او درگستره فقه و مبانی ولواحق آن، اکتفانموده و امیدواریم درمجالی وافر آن را با تفصیل و تعمیق بیشتر به بحث بگذاریم.

بدین منظور پنج محور اساسی را اصل قرارمی دهیم، که هریک به نوعی برشکل گیری شخصیت علمی و فقهی آیه الله بروجردی و آثار و خدمات وی درعرصه های مختلف، موثر بوده است و از طریق این پنج محور و نیز ویژگی های هریک، سعی می کنیم به خطوط فکری سید الطائفه، به خصوص وجه اشتراک وارتباط وی با شیخ، دست پیدا کنیم، بااین توضیح که آنچه درذیل هر محور به عنوان نتایج فکری و آثارعلمی درج گردیده، به منزله انجام آن دربرهه یا شرایط زمانی خاصی نیست، بلکه مقصود بیان جهت گیری فکری سید الطائفه تحت تاثیر این عوامل و شرایط است که بالاخره درمدت فراغت از تحصیل،درموطن خویش و یا درزمان زعامت و ریاست او برحوزه علمیه قم و جهان تشیع، به ارائه این خطوط فکری نائل شده است.

1- مکتب فقهی اصفهان

1.1- استادان ()

میرزا ابوالمعالی کلباسی (1247 1315 ق)، علوم حدیث و رجال.

سید محمد باقر درچه ای، (1264 1342 ق)، فقه و اصول.

سید محمد تقی مدرس، (1273 1337 ق)، فقه و اصول.

1.2- ویژگی ها:

دخالت ندادن علوم عقلی درحوزه معرفت فقهی.

رجحان مستندات روایی دراستنباط احکام.

رونق علوم حدیث و رجال.

1.3- جهت گیری فکری آیت الله بروجردی و آثار و خدمات او

1. پیراستن علم اصول از مباحث غیر ضروری به خصوص علوم عقلی الحاشیه علی کفایه الاصول.

شرح کفایه الاصول (تقریرات).

تاسیس مکتب اصولی خاص خود درحوزه علمیه قم

2. طرحی نو در تنظیم متن و سند احادیث فقهی، (جهت صحت و سهولت امر استنباط).

جامع احادیث الشیعه.

ترتیب اسانید الکافی، التهذیب، الاستبصار، الفقیه، و...

2- مکتب فقهی نجف اشرف:

2.1- استادان:

آخوند خراسانی (1255 1329 ق)، اصول. سید محمد کاظم طباطبایی (13271247ق)، فقه.

شیخ الشریعه اصفهانی (1266 1339ق)، رجال.

2.3- ویژگی ها:

1. داخل نمودن بیش از حد مباحث عقلی و استطرادی در علم اصول.

2. گرایش به سمت تطور علم رجال.

3. برخورداری از مبانی و روش های فقهی صاحب جواهر و شیخ اعظم انصاری.

2.3- جهت گیری فکری آیه الله بروجردی و آثار و خدمات او:

1. تلاش درحذف زواید و غوامض علم اصول و تعدیل این مکتب دراین زمینه.

2. روش مند نمودن فقه در استفاده مطلوب تر از منابع اجتهاد.

3. جهت دهی علم رجال در نظریه و تطبیق.

طبقات الرواه تعلیقه علی رجال النجاشی.

تعلیقه علی منهج الرجال.

مستدرک فهرست منتجب الدین.

تعلیقه علی رجال الطوسی.

3- حوزه های علمی و فقهی اهل سنت:

3.1- پیشینه های فکری آیه الله بروجردی

1. نگاه تاریخی به فقه، و این که بسیاری از مباحث فقهی شیعه درگستره تاریخ،حاشیه ای برفقه سنت و ناظر بدان بوده است و لازم است جهت فهم دقیق تر فقه شیعه،نسبت به مذاهب دیگر نیز شناخت داشت.

2. بینش عام نسبت به همه جهان اسلام، به عنوان عنصری واحد دربرابر افکار الحادی و مادی.

3. تاسف از حضور نداشتن فقه شیعه در میان دیگر مذاهب، و وجود اندیشه های ناصحیح و بعضا منحرف نسبت بدان.

3.2- آثار و خدمات:

1. ترغیب به مطالعه فقه عامه.

2. تاسیس دارالتقریب بین المذاهب.

3. اهتمام به نشرکتب فقه تطبیقی

تعلیقه و تصحیح خلاف.

تعلیقه و تصحیح مبسوط.

4-. فقه جامعه و مقلدان:

4.1- ویژگی ها

قرار گرفتن آیه الله بروجردی برمسند مرجعیت و گرایش مردم از دور و نزدیک به سمت وی، که بیش از همه چیز متاثر از سجیه های اخلافی و ژرفای فقهی و جامع اندیشی وی بود، موجب شد آثار و خدمات زیادی از وی برجای بماند، که به تناسب موضوع بحث، برخی از آنها عبارتند از:

4.2- آثار و خدمات

1. تالیف و رواج رساله های مختلف عملیه، ازجمله رساله توضیح المسائل، به زبان فارسی، که تاکنون محور فتاوای مراجع تقلید می باشد.

2. اداره مذهبی و فرهنگی جامعه و برخورد قاطع با موارد تخلف از شرع، چه ازسوی مردم بوده باشد یا حکومت وقت.

3. احیا و عمران مساجد، حسینیه ها و مراکز فرهنگی بسیار زیادی در داخل و خارج کشور.

5- زعامت حوزه علمیه:

5.1- ویژگی ها:

1. مرجعیت مطلق جهان تشیع.

2. رشد و توسعه حوزه علمیه قم درزمینه های علمی و عملی.

3. توجه شیعیان کشورهای غربی و غیر اسلامی به حوزه قم.

5.2- آثار و خدمات:

1. مدیریت حوزه در سطحی کلان و گرایش دادن آن به سمت برنامه ریزی و نظم درشوون مختلف.

2. تنظیم و هدایت امور تبلیغی درداخل وخارج.

3. احیاء میراث فقهی و علمی شیعه، مانند:

مبسوط (همراه با تعلیقه)

خلاف (همراه با تعلیقه)

منتقی الجمان.

المواهب السنیه

مفتاح الکرامه (2 جزء آخر).

و...

2. شیخ الطائفه، نکات مقدماتی

شیخ الطائفه، ابو جعفر محمد بن حسن بن علی طوسی (389 460 ق) دست پرورده مکتب فقهی کلامی بغداد و خود صاحب مکتب فقهی پر دامنه ای است که پس از گذشت بیش از هزار سال،بازهم آرا و اندیشه ها و نیز مبانی و منهج فقهی وی مورد توجه پژوهشگران و فقیهان می باشد. به جهت عظمت و گستردگی دامنه آثار، انظار و مبانی فقهی شیخ، طبیعی است که پژوهش درفقه وی نیز کاری بس دشوار می نماید و دقت و تعمق وافری را می طلبد. لذا دراین مقاله، سعی داریم با کاوش درآثار وی و بدون آن که مبنای خود را مدعیات بدون استناد تاریخ پژوهان فقهی قرار دهیم، به طور مستند به این مهم پرداخته و بکوشیم لااقل راه را بر پژوهش های بعدی هموار کنیم.

پیش از ورود به مباحث اصلی، ذکر دو نکته لازم است:

1- در عصر شیخ، جریانات فرهنگی، علمی و سیاسی متنوعی حاکم بوده است که مستقیم یا غیر مستقیم تاثیر بسیاری برجهت گیری فقه او و نیز تطور فقه امامیه به دست وی داشته است مواردی از قبیل قرارگرفتن وی در بغداد و درکنار فرقه های مختلف فقهی اهل سنت، حاکمیت آل بویه برایران و تسلط آنان بر بغداد، مرکز حکومت عباسیان و بالاخره هجرت شیخ به نجف اشرف و تاسیس حوزه علمی وفقهی در آن سامان.

با این که تحلیل و بررسی این شرایط و احوال، در دریافت دقیق تر مباحث بعدی تاثیر بسزایی خواهد داشت، اما با توجه به این که ذکر تفصیلی همه آنها ازاهداف این نوشتار خارج بوده و دراین مختصرنمی گنجد، لذا پی گیری آنها را به عهده خواننده محترم می گذاریم. ()

2- پویایی و رشد و جهت گیری علم فقه درهر عصر و برهه ای در وهله نخست بستگی به نوع و میزان مسائل و مشکلاتی دارد که تحت تاثیر شرایط و نیازهای مختلف فرد و جامعه، دربرابر علم فقه قرارمی گیرد و فقیه باید با هوشمندی و ژرف اندیشی خویش، بکوشد تا از همین مسائل، که گاهی به صورت شبهه نیز بروز می کنند، در تطور مبانی و روش های استنباط و عرضه فقه، سود جوید، و گرنه، جوهره علم فقه که استنباط حکم شرعی رفتار های مختلف فرد و جامعه، براساس مبانی متخذ از شرع و عقل است در همه ادوار ثابت می باشد.

با حفظ این اصل، مروری کوتاه برمسائل و دغدغه هایی که شیخ طوسی درمورد فقه امامیه با آنها روبه رو بود، می کنیم مسائلی که درواقع عناصر و پیش فرض های اصلی پژوهش درفقه شیخ را نیز تشکیل می دهندو درمباحث بعدی ضمن پردازش بیشتر، آنها را مبنای بررسی های خود قرار می دهیم:

1. از انزوا درآوردن فقه شیعه و طرح آن درمیان سایر مذاهب اسلامی،

2. استحکام و تقویت احکام فقهی مختص شیعه و پاسخ گویی به شبهات مخالفین در مورد تفرد شیعه در آن احکام

3. زدودن مسائل غیر فقهی از فقه و به تبع آن اصول فقه و پیراستن و تنظیم وترتیب فقه، در سبک های مختلف آن.

4. تحکیم مبانی فقهی متداول درمیان امامیه و نیز ارائه دیدگاه این فرقه درمورد برخی از ادله و مبانی احکامی که درمیان دیگر فرقه های اسلامی متداول بوده و تعیین دایره مشروعیت آنها.

5. اعلام دیدگاه امامیه درمورد فروع و موضوعات فقهی متداول درمیان فرقه های اهل سنت و از این طریق پاسخ گویی به تنقیص و تشنیع شیعه از سوی مخالفان، به خاطر کمی فروع فقهی امامیه، که در واقع توانایی مبانی ایشان را در ارائه حکم شرعی درمورد آن فروع، هدف قرار داده بودند. ()

1- روش های فقهی شیخ طوسی

پویایی و تطور فقه، رابطه عمیقی با شیوه و منهج ارائه مباحث فقهی دارد. بهمین دلیل نیز شناخت منهج فقهی هر فقیه و هر دوره فقهی، تاثیر بسزایی درشناخت ویژگی ها و محصولات فکری آن فقیه یا دوره ومکتب دارد اگرچه دربررسی روش های فقهی، بیشتر به تحلیل و تبیین جنبه های صوری فقه می پردازیم تا مسائل و محتوا ومبانی اما باید توجه داشت که همین امر، به آن محتوا قالب داده و بلندا و عظمت فقاهت را به مرحله بروز و خود نمایی می کشاند.

شیخ طوسی یکی از معدود فقهای صاحب روش و سبک فقهی است که سالیان متمادی، فقهای متاخر را به پرورش و تکامل مناهج فقهی خویش واداشت و توانست در این راه به نوآوری ها و اصلاحاتی دست زند که از زوایای مختلف قابل بررسی است.

در واقع، بدون کم کردن از محتوای عمیق و مبانی فقهی مستحکم وی به صراحت می توان گفت که تکامل و جاودانگی فقه شیخ در گرو روش های پایدار و بدیع وی در فقه بوده است و همین امر ضرورت بررسی و کنکاش بیشتر درآن را مضاعف می کند.

در این فصل ضمن پرداختن به این موضوع، یادآور می شویم که جزئیات و نمونه های بیشتر درمورد هرروش، درفصل کتاب شناسی فقهی شیخ نیز به تناسب موضوع، پی خواهد آمد.

1.1- فقه تطبیقی

در بخش فقه پژوهی سید مرتضی، در خصوص تعریف و مشخصه های این روش فقهی، به طور اجمال توضیحاتی بیان شد. دراین جا جهت تتمیم آن بحث و پیش از ورد به تبیین سبک و روش شیخ در فقه تطبیقی، بیان این نکته لازم است که فقهای امامیه به طور اخص، دراین روش فقهی، براساس انگیزه هایشان و مقتضیات و شرایط تاریخی و تعامل های علمی و فرهنگی میان مذاهب، اهداف مختلفی را دنبال می کنند و به تبع آن، سبک های متعددی از فقه تطبیقی بروز می کندکه درمجموع می توان دو هدف و سبک کلی را برای آن برشمرد:

1. بیان موارد اختلاف فقهای یک یا چند مذهب فقهی در احکام و موضوعات شرعی، بدون انجام موازنه و مقایسه میان آنان، و اکتفا به ارائه اقوال با ذکر نام قائلان یا بدون ذکر آن.

معمولا به این نوع، فقه تطبیقی فقه مقارن می گویند.

2. ذکر موارد اختلاف میان فقهای یک یا چند مذهب فقهی و انجام موازنه میان آنها و بالاخره اثبات قول صحیح براساس ادله مورد قبول که گاهی نیز با مناقشه دیگر اقوال همراه است.

معمولا ازاین سبک، به علم الخلاف تعبیر می شود و کتاب هایی که دراین موضوع نوشته شده، دو دسته اند:

الف) کتاب هایی که به مقایسه اختلاف امامیه با دیگر مذاهب و فرق فقهی اسلامی می پردازند. دراین نوع تالیفات، هدف اصلی، دفاع از اقوالی است که فقهای اهل سنت مدعی هستند مخصوص شیعه امامیه است. این امر با دو کار صورت می پذیرد:

اول: مستند کردن آن حکم و تبیین ادله امامیه، حتی براساس برخی از مبانی اهل سنت که شیعه بدان معتقد نیست.

دوم: معرفی قائلان به این قول یا قولی نزدیک به آن از اهل سنت و بدین وسیله در آوردن شیعه ازتهمت انفراد.

ب) کتاب هایی که به مقایسه میان اقوال مختلف فقهای مذهب امامیه نگارش یافته است و دراین راه هرمولف ملزم است به بررسی کامل اقوال مختلف و قائلان به آنها بپردازد و براساس ادله و مبانی مورد قبول،از قول انتخاب شده دفاع کند.

معمولا هدف فقهای عامه درفقه تطبیقی، نوعی اطلاع رسانی از اقوال فقهای مذاهب مختلف بوده است و جز درمواقعی که به مقایسه دیدگاه های مذاهب چهارگانه پرداخته شده، هدف آنها بالا بردن یک مذهب ودفاع از قول معینی نبوده است. ازسویی سابقه فرقه های فقهی اهل سنت در تاسیس و تالیف به این روش، به دلیل چندگانگی مذاهب آنان و فراوانی و تشتت اقوال درمیان آنان بعد از عصر پیامبر اکرم(ص)،بیشتر از امامیه بوده و به دوره شکل گیری فقه استدلالی و اجتهاد در میان آنان برمی گردد. ()

اما درمیان فقهای امامیه تا آنجا که از آثار برجای مانده از ایشان برمی آید آغازگر این روش مکتب بغداد به زعامت شیخ مفید () و پس از او سید مرتضی است، که کتاب های انتصار و ناصریات وی را در مقالات گذشته، به تفصیل مرور کردیم.

هدف عمده آنان مقابله با نسبت ها و عیب جویی های ناروای فقهای عامه در مورد فقه امامیه بود و مهم تر از همه، این که می گفتند: برخی از آرای فقهی امامیه برخلاف دیگر مذاهب فقهی و اجماع مسلمانان است. لذا آن را بدعت خوانده و خروج از دین تلقی می کردند. فقهای عامه با بزرگ نمودن این مطلب، می کوشیدند به اختلافات دامن زده و بالاخره به انزوای امامیه و دور شدن حکومت ومردم از پیشوایان آنهابینجامد. ازاین رو، دفاع از مذهب که یکی از بهترین

لینک کمکی