فایل رایگان پاورپوینت بحرالفوائد في حاشيه‌ الفرائد

    —         —    

ارتباط با ما     —     لیست پایان‌نامه‌ها

... دانلود ...

بخشی از متن فایل رایگان پاورپوینت بحرالفوائد في حاشيه‌ الفرائد :

محتویات

1 تاریخ تألیف‌ 2 ترتیب كتاب‌ 3 شیوه تألیف‌ 4 دقت و نكته سنجى‌ 5 اثرى علمى اخلاقى‌ 6 ویژگیهاى كتاب‌ 7 اشارات نویسنده‌ 8 منابع‌ 9 چاپ‌ 10 متن کتاب بحر الفوائد 11 منابع

تاریخ تألیف‌

میرزاى آشتیانى این كتاب را در نجف اشرف تألیف نموده است ولى هنگام تدریس در تهران آن را پاكنویس و منقّح كرده است.

ترتیب كتاب‌

كتاب بحرالفوائد در چهار قسمت تدوین شده است:

قسمت اول: شامل بحث حجیت قطع و حجیت ظن و مباحث مربوط به آنها یعنى حجیت قول لغوى، اجماع منقول، حجیت خبر واحد، مقدمات دلیل انسداد و حجیت ظن در اصول دین است.

مؤلف، این قسمت از كتاب را در شعبان سال 1307 به پایان رسانده است و نگارنده آن احمد تفرشى مى‌باشد. این قسمت 300 صفحه است. قابل ذكر است كه در سه قسمت بعد، عناوین بحث در ابتداى آن مشخص شده است اما در این قسمت عنوان كلى هذا كتاب بحرالفوائد فی شرح الفرائد نوشته شده است در حالى كه مثلاً باید عنوان «فی حجّیه القطع والظن و ما یتعلّق بهما» نوشته مى‌شد.

قسمت دوم: شامل بحث أصاله البرائه و مسائل مرتبط به آن، یعنى تفاوت حكم ظاهرى و واقعى، دلایل عقلى و نقلى برائت و احتیاط، شبهات محصوره و غیرمحصوره، دوران امر بین واجب و حرام و در انتها قاعده لاضرر مى‌باشد.

این قسمت در ربیع الثانى سال 1308 هجرى قمرى به پایان رسیده و در سال 1315 به وسیله محمد بن احمد خوانسارى نوشته شده و 233 صفحه است. این قسمت در دارالطباعه آقا سید مرتضى در همان سال به چاپ رسیده است.

قسمت سوم: استصحاب و دلایل عقلى و نقلى آن و معارضه آن با اصول دیگر و شبهات و رد آنها است. در این قسمت، مؤلف تاریخ اتمام آن را مشخص نكرده است ولى نگارش آن در سال 1315 به پایان رسیده و در 233 صفحه است. نگارنده آن نیز احمد بن حسین طاوى تفرشى مى‌باشد. و در دارالطباعه آقا سید مرتضى در همان سال چاپ شده است. قسمت چهارم: بحث تعادل و تراجیح است. این قسمت مختصرتر از قسمتهاى دیگر و در 69 صفحه انتشار یافته است. مؤلف، این قسمت را در شعبان 1315 هجرى قمرى به پایان رسانده و نگارنده آن احمد تفرشى است. ناشر آن نیز سید محمدعلى شیرازى و مصحح آن شیخ مسیح بن قاسم طالقانى از شاگردان مؤلف مى‌باشد.

آن طور كه از خاتمه قسمتهاى دوم تا چهارم فهمیده مى‌شود، مؤلف در حالى به این كتاب همت گماشته است كه تشتت افكار و فشار ناراحتى‌ها و مشكلات او را احاطه كرده بوده و از طرفى در خاتمه قسمت چهارم مى‌نویسد كه كار بسیار عجیبى كرده، زیرا در حالى بعضى از قسمتهاى كتاب را نوشته است كه بسیارى از نوشته‌هایش گم شده بوده و این بر مشكلات كار او اضافه مى‌كرده است.

بنابراین، با توجه به این عبارتها و با توجه به شرایط مؤلف كه بعد از نهضت تحریم تنباكو در سال 1309 به این امر مبادرت ورزیده است، بعضى از نقایص موجود در كتاب را مى‌توان توجیه كرد.

شیوه تألیف‌

كتاب بحرالفوائد، داراى متنى بسیار روان و عمیق است و برخلاف سایر كتابهاى اصولى مشكل پیچیدگى در عبارت را ندارد و نام اكثر مآخذ مطالب و صاحبان نظریه‌ها در آن مشخص شده كه باعث استفاده بهتر خواننده از كتاب مى‌شود.

در قسمتهاى مختلف كتاب، حق‌شناسى و احترام خاص مصنف نسبت به شیخ اعظم انصارى را مى‌توان ملاحظه كرد از جمله: فإن ما ذكرنا من التحقیق رشحه من رشحات تحقیقاته و ذره من ذرات فیوضاته... كیف و هو مبتكر فی الفن بما لم یسبقه سابق. (قسمت اول كتاب، صفحه 52)

الذی صرف عمره فی علم الشریعه مع ما علیه من التفرد فی دقه النظر و استقامه الرأی والاطلاع على فتاوى الفقهاء رضوان الله علیهم فی عصره فجزاه الله عن الإسلام خیراً.

دقت و نكته سنجى‌

به دلیل احاطه كامل مؤلف به نظریات شیخ انصارى، كتاب بحرالفوائد از مهمترین منابع دستیابى به نظریات واقعى شیخ اعظم مى‌باشد كه گاهى در رسائل به اشتباه مطرح شده است. مثلاً در بحث مخالفت التزامیه در شبهه حكمیه مى‌فرمایند: لایخفى علیك أنه دام ظله و إن سلّم هذا الظهور فی المقام و قوّاه إلا أنه دام ظله لم یسلّمه فی الجزء الثانى من الكتاب و حكم على سبیل الجزم بعدم وجوب التزام بأحد الحكمین.

یا در مبحث حجیت قطع مى‌فرمایند: و بهذا قد صرّح دام ظله فی مجلس البحث ولكنّك خبیر بأن استفادته من العباره فی غایه الإشكال. همچنین: فتأمل حتى لا یختلط علیك مرامه - قدس‌سره - فی المقام فتكون ممن یورد علیه من غیر وقوف على المراد.

اصولا در كتاب بحرالفوائد به كرّات عبارت «فی مجلس البحث» دیده مى‌شود كه نشان از مباحثات علمى بین مصنف و شیخ اعظم دارد و تفاوت نظریات مطرح شده در جلسات بحث با متن رسائل را نشان مى‌دهد تا جایى كه در قسمتى از كتاب نظر شیخ اعظم را در مورد نیاز به تغییر در عبارتهاى رسائل مطرح مى‌فرمایند: فإن كلام شیخنا - قدس‌سره - فی هذا الأمر لایخلو عن تشویش و اضطراب على ما فی الكتاب مع كثیر اهتمامه بشأنه و قد كان بانیاً على تغییر عباره الكتاب فی الأمر الثانی فی كثیر من مواضعه و قد دعى قبله، جزاه اللّه عن الدین و عنّا خیر الجزاء.

اثرى علمى اخلاقى‌

كتاب بحرالفوائد نه تنها یك اثر علمى است، بلكه یك اثر عملى براى نشان دادن تقواى در نوشتار و برخورد با نظریات علمى بزرگان مى‌باشد و از عجله در انتقاد و مناقشه در مسائل علمى اثرى در این كتاب دیده نمى‌شود، بلكه به عكس، توصیه‌هاى اخلاقى، علمى مصنف به كرات در كتاب دیده مى‌شود. به عنوان مثال: قد طال البحث بینی و بین شیخنا - قدس‌سره - فی مجلس المذاكره فی الإشكال المذكور فی هذا المقام و مسأله اجتماع الأمر والنهی ولم یحصل لی من إفاداته ما یدفع به الإشكال عن نفسی لكنی أسئلك التأمل فی هذا المقام و عدم المسارعه فیه و أن لاتسلك سبیل طلبه عصرنا من الإیراد على كل ما یسمعونه من غیر تأمل فی موضوع القضیه و محمولها و إلا فالسهو و الخطاء بمنزله الطبیعه الثانیه لغیر الإنسان الكامل الذی عصمه اللّه منهما.

مؤلف به خاطر احترام خاصى كه نسبت به استادش شیخ اعظم قدس‌سره دارد هرگز از عبارت «یرد علیه» استفاده نكرده، بلكه از عبارت لا یخلو عن مناقشه و امثال لفظ مناقشه استفاده كرده و حتى گاهى در مقام توجیه برآمده است. مثلا: كأنه سهو من قلمه الشریف أو مبنی على المسامحه فی الإطلاق... فلا تحسبنّه غیر خبیر بهذه المطالب الواضحه كیف و هو مبتكر فی الفن.

این احترام نه فقط نسبت به استادش، بلكه نسبت به علماى سابق نیز دیده مى‌شود. مثلا راجع به شیخ طوسى مى‌فرماید: «قدس اللّه نفسه الزكیه و طیب تربته الشریفه». و راجع به كاشف الغطاء چنین مى‌گوید: «فقیه عصره طیب اللّه رمسه».

ویژگیهاى كتاب‌

یكى از نكات مثبت كتاب حاضر آن است كه مؤلف به مأخذ و مصدر كلام شیخ مراجعه كرده و مطالب را با اطلاع كامل بیان مى‌فرماید و احیانا اگر در موردى مطلبى را پیدا نكرده باشد اعلام مى‌كند: لم أر الجواب المذكور والفرق بین الضررین فی النسخه الموجوده عندی من عدّه الشیخ قدس‌سره...

یا این كه صریحاً اعلام مى‌كند آنچه به مأخذ نسبت داده شده وجود نداشته و استناد شیخ اعظم صحیح نمى‌باشد: و أنت خبیر بأن التقیید المذكور فی كلام شیخنا الأستاد العلامه... لیس موجوداً فی كلام الجزائری بل ولاحكاه عنه غیره...

ویژگى دیگر آن كه، مؤلف به دلیل احاطه كامل به نظریات اصولى گاهى در كتاب منشأ و تاریخچه نظریه اصولى خاصى را مطرح كرده است. مثلاً در بحث حجیت ظن مطلق، صاحب این نظریه را وحید بهبهانى و سید على صاحب ریاض (هم‌درس ایشان) دانسته كه بعدها شاگرد وحید بهبهانى یعنى محقق قمى در انتشار این نظریه اهتمام خاصى را مبذول داشته است. (صفحه 228 سطر 18، قسمت اول كتاب)

یا در رابطه با دلیل اجتهادى و فقاهتى تاریخچه این نظریه را بیان مى‌فرماید. (قسمت دوم كتاب صفحه 4 سطر 10)

در این كتاب، مؤلف گاهى به دلیل نیاز به طرح مباحث دقیق فلسفى و فقهى، احاطه خود را بر این مسائل نشان داده و هیولى، صورت، جسم طبیعى، تعلیمى، اقسام جواهر و امثال آن را توضیح مى‌دهد. (صفحه 36 كتاب)

ایشان در بحث‌هایى همچون اجماع منقول، كلمات فقهاء و نظریاتشان را بخوبى تبیین مى‌فرماید. (صفحه 134 و 135 كتاب)

از نكات جالب در متن كتاب این است كه در مواردى به دنبال نام شیخ اعظم لفظ دام ظله وجود دارد كه نشانگر نوشته شدن متن در زمان حیات شیخ مى‌باشد و در مواردى دیگر كلمه قدس‌سره كه نشان دهنده نوشته شدن آن متن و یا تصحیح آن بعد از حیات شیخ اعظم است.

این تفاوت گاهى در یك قسمت از كتاب و در چند صفحه متوالى دیده مى‌شود و گاهى بین قسمتهاى مختلف كتاب دیده مى‌شود كه به نظر مى‌رسد براى اطلاع از زمان نگارش قسمتهاى مختلف كتاب مى‌توان از این شواهد استفاده كرد.

نكته دیگر این كه مؤلف در كتاب كلماتى را به فارسى ترجمه كرده، در حالى كه نیازى

لینک کمکی